visie op integrale ggz
Position Paper Mentaal Beter Vitaalpunt: Integraal, passend herstel van de psychologische flexibiliteit en veerkracht
Pliëntgerichte aandacht voor soma én psyche bij complexe psychische en psychosomatische problematiek
De geestelijke gezondheidszorg staat voor een belangrijke opgave. We zien een groeiende groep cliënten met complexe psychische klachten die nauw verweven zijn met lichamelijke klachten, leefstijl, stress, trauma en sociale omstandigheden. Voor deze mensen is een traditionele, klachtgerichte behandeling vaak niet voldoende. Zij vragen om een bredere blik, een integrale benadering en zorg die aansluit bij de complexiteit van hun dagelijks mentaal en lichamelijk functioneren. Binnen Mental Care Group geloven wij dat goede zorg begint met het bieden van de juiste behandeling, aan de juiste cliënt, op het juiste moment. Daarom investeren wij voortdurend in de ontwikkeling van gespecialiseerde zorgconcepten die aansluiten bij de nieuwste wetenschappelijke inzichten, professionele richtlijnen en maatschappelijke ontwikkelingen. Mentaal Beter Vitaalpunt is daarvan een krachtig voorbeeld. Als gespecialiseerd onderdeel van Mentaal Beter richt Vitaalpunt zich op cliënten met complexe psychische en psychosomatische problematiek, waarbij psychologische, lichamelijke en sociale factoren elkaar wederzijds beïnvloeden. Juist voor deze doelgroep is een integrale, biopsychosociale aanpak essentieel om duurzaam herstel mogelijk te maken. De kracht van Mentaal Beter Vitaalpunt ligt in het combineren van hoogwaardige psychologische zorg met psychosomatische expertise, multidisciplinaire samenwerking en een sterke focus op functioneren, veerkracht en eigen regie. Niet de klacht alleen staat centraal, maar de mens als geheel. Daarmee sluiten wij aan bij de beweging naar passende zorg, positieve gezondheid en herstelgerichte GGZ, zoals ook verwoord in het Integraal Zorgakkoord en de meest recente professionele richtlijnen. Deze aanpak betekent niet dat iedere cliënt een integrale behandeling nodig heeft. Integendeel. Wij geloven juist in gedifferentieerde zorg, waarbij zorgvuldig wordt beoordeeld welke behandeling het meest passend en doelmatig is. Waar een enkelvoudige behandeling voldoende is, kiezen we daarvoor. Waar de complexiteit daarom vraagt, bieden wij een integrale behandeling waarin verschillende disciplines gezamenlijk werken aan duurzaam herstel. Met dit visiedocument laten wij zien hoe Mentaal Beter Vitaalpunt invulling geeft aan deze ambitie. Het beschrijft onze visie op gezondheid, herstel en passende zorg en vormt tegelijkertijd een uitnodiging aan cliënten, verwijzers, zorgverzekeraars en samenwerkingspartners om samen verder te bouwen aan een toekomstbestendige geestelijke gezondheidszorg.
Jan Willem van der Windt CEO Mental Care Group
de Drie bouwstenen van de behandelvisie
Integrale biopsychosociale diagnostiek Eén samenhangend beeld van lichaam, geest en omgeving.
2
Integraal en duurzaam herstel Versterken van functioneren, veerkracht en eigen regie.
Introductie
Gedifferentieerde, passende behandeling: De juiste zorg, op het juiste moment, met de juiste intensiteit.
3
1. Inleiding De zorgactiviteiten, expertise en een groot deel van de medewerkers van de ambulante, geestelijke gezondheidszorg (GGZ) instelling Phitaal zijn in april 2026 overgenomen door Mentaal Beter en ondergebracht in 7 nieuwe vestigingen van Mentaal Beter Vitaalpunt. Die vestigingen van Mentaal Beter Vitaalpunt bouwen voort op Phitaal’s en Mentaal Beter’s expertise in de behandeling van cliënten met aanhoudende, complexe problematiek met een gecombineerde, integrale inzet van verschillende GGZ-interventies, zoals later in dit document toegelicht wordt. Mentaal Beter Vitaalpunt werkt daarbij conform alle eisen zoals die aan goede, verantwoorde zorg te stellen zijn, zoals die bijvoorbeeld gesteld zijn in relatie tot: Rechtmatige en doelmatige inzet en declaratie van GGZ Handelen conform de professionele standaard en andere eisen in de wet- en regelgeving, Mentaal Beter Vitaalpunt wil ook een bijdrage leveren aan het handelen conform bestuurlijke afspraken in Nederland, zoals bijvoorbeeld vastgelegd in het Integrale Zorgakkoord (2022), Aanvullende Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA, 2025), en afspraken die gemaakt zijn met zorgverzekeraars. En tot slot, Mentaal Beter Vitaalpunt wil ook een bijdrage leveren aan de kwalitatieve doorontwikkeling van goede, duurzame en cliënt- en herstelgerichte ggz. In dit document wordt de visie op geestelijke gezondheidszorg (GGZ) bij Mentaal Beter Vitaalpunt verder toegelicht. 2. Context Orgaan-gericht specialisatie Binnen de geneeskunde werd vroeg in de twintigste eeuw uitgegaan van een grote samenhang tussen lichaam en geest, zowel in gezondheid als in ziekte (holistische visie). De patiënt werd als één geheel gezien. Het concept ‘psychosomatiek’ ging uit van een sterke wederzijdse beïnvloeding tussen lichaam (soma) en geest (psyche). Sindsdien is de psychosomatiek nooit weggeweest, maar is binnen de gezondheidszorg wel meer naar de achtergrond verplaatst, mede vanwege de specialisatie in somatisch-medische specialismen per orgaan (of zelfs deel daarvan). De geestelijke gezondheidszorg (GGZ) kende een ontwikkeling met primair aandacht voor drie psychische functies (gedachten, gevoelens en gedrag) en daarnaast neurocognitieve functies (geheugen, aandacht, intelligentie, etc.). De af- en opsplitsing van de GGZ heeft – vanuit de DSM onbedoeld – verder vorm gekregen door het ontwikkelen van zorg voor een specifieke DSM-classificatie. De opsplitsing van de mens in losse organen werkte binnen de gezondheidszorg vaak goed, maar toch ook regelmatig niet of onvoldoende. De zorg voor cliënten met een aan één orgaan-gebonden ziekte is vaak spectaculair doorontwikkeld, met grote gezondheidswinst. Echter, de praktische zorg voor cliënten met een orgaan-overstijgende ziekte, bijvoorbeeld door een erfelijke aandoening, is daarbij achtergebleven. Daar kan het bijvoorbeeld meer dan 10 jaar duren (en hoge zorgkosten vragen) voordat een diagnose gesteld wordt en een goede, integrale behandeling gestart wordt. Binnen de ggz ligt een beperking eerder in de louter op één DSM-classificatie afgestemde, klachtgerichte behandeling met CGT. Dit blijkt goed te werken voor een groot deel van de cliënten, maar ook weer niet voor alle cliënten, die onvoldoende of onvoldoende duurzaam herstellen. Er zijn binnen de ambulante ggz een aantal andere benaderingen in opkomst, waaronder: de aanvullende inzet van (individuele) EMDR de aanvullende inzet van behandeling in een groep ter versterking van een transdiagnostische factor ingezet, bij voorkeur in een behandelgroep de inzet van een derde- en vierde-generatie CGT, zoals bijvoorbeeld Acceptance and Commitment Therapy (ACT), Metacognitieve therapie, Oplossingsgerichte therapie, Compassion-Focused Therapy (CFT), of Positief-psychologische interventies de inzet van een modulaire behandeling, opgebouwd uit verschillende modules (of elementen) van specifieke behandelmethodes Daarnaast ligt er nog een uitdaging in de leefstijl en leefomgeving van de cliënt. De laatste decennia is sprake van een flinke opkomst van zogeheten welvaartsziekten, waarin de persoonlijke leefstijl en leefomgeving een vaak een belangrijk aandeel lijken te hebben. Aanvankelijk werd een ongezonde leefstijl vooral gezien als een risicofactor voor de ontwikkeling van ziekte en complicaties in de toekomst, maar inmiddels is wel duidelijk dat je huidige leefstijl en leefomgeving een grote invloed kunnen hebben op je actuele functioneren, klachten en beperkingen. Een goed voorbeeld daarvan is zichtbaar bij het bovenmatige gebruik van de smartphone en social media en de daarmee samenhangende risico’s voor je psychische (emotionele, cognitieve en gedragsmatige) en neurocognitieve (aandacht, concentratie en kwaliteit van denken) functioneren. Binnen de ggz wordt het geven van aandacht aan de leefstijl van de cliënt steeds meer onderkend als belangrijk in relatie tot het komen tot een goede beschrijvende diagnose én het indiceren van een goede, integrale aanpak (met aandacht voor de rol van de GGZ-behandeling en zelfzorg door de cliënt (en eventueel netwerk). 3. Verdieping van het BPS-model met psychosomatiek Het BPS-model is ook omarmd binnen de psychosomatiek in de GGZ en/of in de geneeskunde. Het BPS-model heeft daarbij bijgedragen aan de metamorfose van psychosomatiek in de laatste decennia. Er is steeds meer inzicht gekomen in de effecten van de geest op het lichaam, bijvoorbeeld bij aanhoudende stress, op het autonome zenuwstelsel (nervus vagus), op de neuroanatomie in de centrale hersenen, genexpressie in cellen in het zenuwstelsel (en andere cellen), het immuunsysteem en de energiehuishouding. Andersom kunnen biologische factoren zoals ziekte, lichamelijk klachten, slaap, bewegen, ontspanning, voeding, middelengebruik een grote invloed op het psychische en neurocognitieve functioneren van de geest hebben. Biologische factoren kunnen bijdragen aan het ontstaan, verergeren en/of in stand houden van psychische klachten. Biologische en psychologische factoren kunnen elk (afzonderlijk of samen) het sociale functioneren beïnvloeden, en andersom geldt dat ook, zoals bijvoorbeeld goed te onderkennen is bij armoede, werkeloosheid, ontwikkelingen in de sociale media, beschikbaarheid van allerlei bewustzijn-beïnvloedende middelen, en sociale druk (‘peer pressure’). Kortom, psychosomatiek maakt deel uit van de ggz én de zorg door huisartsen en somatisch-medische specialisten, en dan vooral bij klachten en hulpvragen die niet of onvoldoende met een geïsoleerde, orgaan-specifieke benadering goed te onderzoeken, duiden en behandelen zijn. Verdere integratie in de professionele richtlijnen Er zijn recent drie professionele richtlijnen opgesteld die het voortschrijdend inzicht in de transformatie in relatie tot de kijk op en zorg voor de somatisch-symptoomstoornissen (inclusief de functioneel-neurologisch-symptoomstoornis), aanhoudende lichamelijk klachten en psychosomatiek bevestigen: Concept ‘Herziening Richtlijn somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis’ (Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2026; in samenwerking met Nederlands Instituut voor Psychologen [NIP], Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie [NVA], Nederlandse Vereniging voor Neurologie [NVN]. Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie [KNGF], Federatie Vaktherapeutische Beroepen [FVB] en Patiëntenpanel Netwerk Aanhoudende Lichamelijke Klachten [patiënten NALK]) ‘Zorgstandaard functioneel-neurologisch- symptoomstoornis’ (AKWA GGZ, april 2026) ‘Leidraad Organisatie en werkwijze zorg voor patiënten met chronische pijn’ (Federatie Medisch Specialisten, 2025) Alle drie onderstrepen dat aanhoudende psychische, psychosomatische of somatische klachten vragen om een integrale biopsychosociale benadering. Ze benadrukken dat de klachten niet uitsluitend vanuit een biomedisch perspectief benaderd kunnen worden, maar vragen om een integrale, biopsychosociale benadering waarin lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Daarbij ligt de nadruk niet op het zoeken naar een oorzaak, maar op het beperken van de nadelige gevolgen (van ongunstige psychologische, biologische en sociale factoren) en optimaliseren van de veerkracht en het functioneren, afgestemd op de situatie bij de individuele cliënt. In de eerste twee richtlijnen wordt nadrukkelijk afscheid genomen van het inmiddels achterhaalde begrip ‘somatisch onvoldoende verklaarbare lichamelijke klachten (SOLK)’. 4. De visie van Mentaal Beter Vitaalpunt Dit visiedocument beschrijft: de doelgroepen van Mentaal Beter Vitaalpunt de visie op gezondheid en herstel de gedifferentieerde aanpak Doelgroepen Mentaal Beter Vitaalpunt richt zich op ambulante cliënten met een psychische hulpvraag bij een verzekerde DSM-5 classificatie, vaak een somatisch-symptoomstoornis, depressieve, angst- of trauma-gerelateerde stoornis. Gelet op de positie in het zorgveld – als specialist in de integrale GGZ - blijkt daarbij vaak sprake van psychosomatische problematiek, zoals: aanhoudende lichamelijke klachten (ALK) of beperkingen in het functioneren, en/of overbelasting en/of gebrekkige vaardigheden of disfunctionele (gedrags- of andere) patronen in relatie tot zelfregulatie, emotieregulatie, impulsbeheersing, metacognitie, mentaliseren en/of co-morbiditeit in de zin van trauma-gerelateerde problematiek en/of trekken van een persoonlijkheidsstoornis, in combinatie met onvoldoende succesvolle eerdere ggz-behandelingen of onvoldoende kans op een succesvolle, enkelvoudige, monodisciplinaire GGZ-behandeling In het geval dat een integrale aanpak niet nodig lijkt, dan wordt deze niet ingezet. Mentaal Beter Vitaalpunt onderscheidt vanuit doelmatigheid verschillende cliëntgroepen en zorgproposities: Bij een groot deel van de cliënten in de GGZ, zeker bij een eerste behandeltraject voor die cliënt, is de inzet van een enkelvoudige, psychologische behandeling (zoals een vorm van cognitieve gedragstherapie [CGT]) een passende en meest aangewezen eerste keuze. Bij een deel van deze (of hieronder genoemde) cliënten kan de aanvullende inzet van psychotrope medicatie overwogen worden (te beoordelen door de psychiater) Bij een volgend deel van de cliënten lijkt een meervoudige, psychologische behandeling aangewezen, zoals bijvoorbeeld individuele CGT* plus EMDR, andere trauma- of schematherapie-interventies, of individuele CGT* plus psychosomatische en/of lichaamsgerichte interventies, of individuele CGT* gecombineerd met een groepsbehandeling voor het versterken van een (of meer) transdiagnostische factoren* Bij de somatisch-symptoomstoornis zijn meerdere vormen van psychologische interventies te overwegen, zoals ACT, hypnotherapie, mindfulness-based cognitieve gedragstherapie, psychodynamische psychotherapie, lichaamsgerichte mentalisatie bevorderende therapie en schema-focused therapie (SFT); zie richtlijn SSS en FNS (concept, 2026). Bij een dan volgend deel van de cliënten, veelal met complexe, aanhoudende problematiek van psychische en lichamelijke klachten en co-morbiditeit, is een integrale benadering van lichaam (soma) en geest (psyche) het meest aangewezen om een passend herstel in meerdere dimensies (klinisch, functioneel, maatschappelijk en persoonlijk) te optimaliseren. Voor deze groep kan een integrale behandeling door verschillende beroepen bestaan uit: psychologische interventies (bijvoorbeeld CGT, EMDR, ACT, elementen uit SFT) psychosomatische interventies, waaronder bijvoorbeeld: (1) psychologische, lichaamsgerichte interventies door psychologen, en/of (2) (psycho)motorische, lichaamsgerichte interventies door psychosomatische fysiotherapeuten of psychomotorische therapeuten (pmt-ers). medicamenteuze interventies 5. Visie op gezondheid en herstel De behandelvisie van Mentaal Beter Vitaalpunt sluit aan bij het hedendaagse perspectief op gezondheid waarin gezondheid niet uitsluitend wordt gezien als de afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om zich aan te passen en regie te voeren over hun leven, ondanks fysieke, emotionele en sociale uitdagingen (Huber et al., 2011). Positieve gezondheid richt zich niet alleen op klachtenreductie, maar op het versterken van veerkracht, functioneren, participatie en kwaliteit van leven (Huber et al., 2016). Deze visie sluit nauw aan bij het model van positieve mentale gezondheid, waarin psychische klachten en welbevinden twee verschillende dimensies vormen (Keyes, 2005; Keyes, 2007). Mensen kunnen klachten ervaren en tegelijkertijd werken aan betekenis, herstel en functioneren. Voor cliënten met aanhoudende lichamelijke klachten (ALK) is deze benadering bijzonder relevant. Een uitsluitend symptoomgerichte benadering kan leiden tot teleurstelling, grote afhankelijkheid van en aanspraak op (somatische) zorg en voortdurende zoektocht naar verklaringen. Een herstelgerichte benadering die zich richt op functioneren, psychologische flexibiliteit en zelfregie sluit beter aan bij de behoeften en klinische realiteit van deze doelgroep. Integrale biopsychosociale benadering De visie van Mentaal Beter Vitaalpunt sluit aan bij de recente richtlijnen en zorgstandaarden waarin aanhoudende lichamelijke klachten, chronische pijn en functioneel-neurologische symptomen werkelijk worden beschouwd vanuit een zorgvuldig biopsychosociaal perspectief. Binnen deze visie worden lichamelijke, psychologische, gedragsmatige en sociale factoren niet los van elkaar gezien, maar als onderling samenhangende processen die gezamenlijk invloed hebben op het ontstaan, voortbestaan en herstel van klachten. In deze visie wordt een onderscheid gemaakt tussen de intake- en behandelfase. In de intakefase wordt door een multidisciplinair team een zorgvuldig, integraal onderzoek gedaan naar relevante biologische, psychologische en sociale factoren, inclusief relevante aspecten in de leefstijl en leefomgeving. Dit sluit ook aan bij de afspraken in het Integrale Zorgakkoord (2022) aangaande het een vaste plaats geven van leefstijl binnen elk GGZ-traject. In de behandelfase wordt een onderscheid gemaakt tussen welke – voor behandelsucces relevante - therapeutische aanknopingspunten en doelen binnen de GGZ-behandeling opgepakt worden en welke daarbuiten vallen (als zelfzorg of waarvoor cliënt van andere voorzieningen gebruik kan maken). Dit sluit aan bij de eisen aan de inzet van een gepaste en doelmatige GGZ, waarbinnen ook rekening wordt gehouden met de eigen verantwoordelijkheden en middelen van de cliënt en met andere voorzieningen. In het geval dat een integrale GGZ-behandeling het meest aangewezen lijkt, werkt Mentaal Beter Vitaalpunt vanuit een multidisciplinaire benadering waarin psychologische behandeling, gedragsverandering, psychosomatisch (psychologische en fysiotherapeutische) interventies, secundaire leefstijlinterventies en herstel van functioneren met elkaar verbonden worden. De leidraad voor chronische pijnzorg benadrukt het belang van passende zorg op de juiste plaats, waarbij behandeling zich niet uitsluitend richt op pijnreductie, maar op functioneren, participatie en kwaliteit van leven. Ook het KNGF-standpunt Fysiotherapie bij patiënten met pijn sluit hierbij aan en beschrijft een moderne, holistische visie op pijn, waarin gedragsmatige, cognitieve en sociale factoren integraal onderdeel zijn van behandeling. De doelgroep van Mentaal Beter Vitaalpunt vraagt om meer gedifferentieerde zorg. De doelgroep van Mentaal Beter Vitaalpunt kenmerkt zich door een grote mate van heterogeniteit. Cliënten verschillen sterk in aard en duur van klachten, belastbaarheid, psychologische factoren, sociale context en mate van functionele beperkingen, en natuurlijk in reactie op (effecten van) de ingezette behandeling. Juist daarom vraagt deze doelgroep om een meer gedifferentieerde vorm van zorg dan de interventies die bij cliënten met een eerste episode van een depressieve stoornis doorgaans als eerste keuze worden ingezet. Eenzelfde, uniforme behandelvorm voor alle cliënten sluit onvoldoende aan bij de variatie in problematiek en kan leiden tot zowel onder- als overbehandeling. Binnen het Nederlandse zorgstelsel staat het principe van ‘de juiste zorg op de juiste plaats’ centraal. Voor cliënten met aanhoudende lichamelijke klachten is dit bijzonder relevant. Wanneer klachten onvoldoende integraal worden behandeld, ontstaat vaak langdurig en inefficiënt zorggebruik binnen verschillende delen van het zorgsysteem. De gedifferentieerde aanpak Een gedifferentieerde aanpak maakt het mogelijk om behandeling af te stemmen op de ernst van klachten, de hulpvraag en de mate van beperkingen in functioneren of levenskwaliteit. Daarmee draagt deze benadering bij aan zowel betere behandeluitkomsten als doelmatige inzet van zorg. Voor Mentaal Beter Vitaalpunt betekent dit dat behandelingen flexibel en cliëntgericht kunnen worden ingericht, bijvoorbeeld door variatie in: de scope van de doelen in relatie tot de verschillende dimensies van herstel de keuze voor mono- of multidisciplinaire behandeling de beoogde intensiteit en periode van de behandeling(en) de inzet van individuele en/of groepsbehandeling de inzet van digitale ondersteuning en e-health In het verlengde van bovenstaande kan in het lichtste geval voor een enkelvoudige, psychotherapeutische behandelaanpak gekozen worden en in het zwaarste geval voor een volledige, integrale behandeling bij cliënten met aanhoudende, complexe psychische problematiek. Onderstaande laat de bouwstenen van een volledige, integrale aanpak zien. Psychologische behandeling, zoals een vorm van (tweede-generatie) cognitieve gedragstherapie (CGT) of derde- of vierde-generatie CGT (bijv. ACT), vaak in een combinatie met EMDR, en/of bij een cliënt passende modules of elementen van andere psychologische behandelmethodes Psychosomatische behandeling, bijvoorbeeld: lichaamsgerichte interventies door een psycholoog lichaamsgerichte interventies door een psychosomatisch geschoolde fysiotherapeut psychomotorische interventies door een pmt-er of daarin geschoolde fysiotherapeut lichamelijke leefstijlinterventie(s) in het kader van een transdiagnostische factor of van secundaire preventie Psychiatrische ggz-interventies, zoals psychotrope medicatie andere biologische interventie, zoals bijvoorbeeld een niet-psychotrope medicatie Bij een enkelvoudige GGZ-aanpak wordt alleen een psychologische behandeling ingezet. Gepaste zorg bij Mentaal Beter Vitaalpunt De integrale inzet wordt uitsluitend ingezet indien eerdere ggz-behandelingen onvoldoende (blijvend) resultaat hadden (stepped care) en/of een integrale aanpak op goede gronden het meest kansrijk en aangewezen lijkt (matched care). De volledige, integrale aanpak van Mentaal Beter Vitaalpunt wordt uitsluitend ingezet als de kansrijke behandeling van een (voor GGZ verzekerde) psychische stoornis daarom vraagt én tevens sprake is van daarbij relevante psychosomatiche problematiek en/of goede psychosomatische aanknopingspunten. Qua primaire DSM-5 classificatie (psychische stoornis) gaat het relatief vaak om cliënten met een somatisch-symptoomstoornis (met bijv. pijn, moeheid of energetische klachten als lichamelijke klacht), trauma-gerelateerde stoornis of problematiek, en/of (vermoeden van) persoonlijkheidsstoornis. De aangrijpingspunten en doelen van de integrale behandelingen liggen in het reduceren van de primaire klachten, het versterken van de onderliggende transdiagnostische factoren (bijv. laag zelfbeeld, onvoldoende autonomie), het versterken van vaardigheden (bijv. in emotieregulatie, zelfreflectie [metacognitie], en impulsbeheersing), functionele gedragsveranderingen (bijv. in relatie tot het zinvol leven ondanks klachten of beperkingen) en het bezigen van een leefstijl of het managen van de directe leefomgeving (voor zover het voor het oplossen of risico op terugkeer van de klachten en stoornis relevante factoren betreft). Indien dat bij een cliënt het meest passend en aangewezen lijkt, zet Mentaal Beter Vitaalpunt een geheel psychotherapeutische behandeling in, bestaande uit een (enkelvoudig) of enkele behandelmethodes (cliëntgericht modulair of samengesteld). Daarbij kunnen cliënten voor een enkelvoudige behandeling eventueel ook naar HSK of Mentaal Beter doorverwezen worden, om de behandelcapaciteit bij Mentaal Beter Vitaalpunt optimaal te benutten voor cliënten die een integrale ggz-behandeling nodig hebben. 6. Toekomstvisie van Mentaal Beter Vitaalpunt De zorg voor psychosomatische klachten zal de komende jaren zich verder ontwikkelen richting: passende integratie van mentale en psychosomatische zorg (binnen en buiten de GGZ) adequate, gedifferentieerde inzet van integrale, multidisciplinaire en monodisciplinaire zorg nadruk op het versterken van gezondheidsvaardigheden, zelfregie en veerkracht hybride zorg (combinatie van face-to-face en digitaal) transdiagnostische interventies i.r.t. betere zelfsturing, voldoende zelfinzicht en metacognitie, adequate emotieregulatie, adequate impulsbeheersing en gezond gedrag. ontwikkeling van matched care (in plaats van stepped care) bij gelijktijdige aanwezigheid van een psychische stoornis én psychosomatische knelpunten, mede gebaseerd op een zorgvuldig onderzoek in de intakefase het verzamelen van uitkomsten voor de ggz die geleverd wordt aan cliënten met een psychische stoornis in combinatie met psychosomatische problematiek of knelpunten het bijdragen aan het besparen van kosten in de somatische, medisch-specialistische zorg Binnen deze ontwikkeling positioneert Mentaal Beter Vitaalpunt zich als een expertisecentrum in de gepaste, kwalitatief hoogwaardige inzet van een integrale behandeling in multidisciplinaire setting voor cliënten met aanhoudende lichamelijke en/of psychosomatische klachten binnen de geestelijke gezondheidszorg. Onze ambitie is om cliënten te helpen duurzame behandelresultaten te bereiken, met een duidelijke focus op integraal persoonlijk herstel, versterking van positieve gezondheid en veerkracht, en het vergroten van eigen regie. Daarbij richten wij ons nadrukkelijk ook op behandeling van onderliggende gewoontes (veelal automatische processen) en factoren die klachten in stand houden of kunnen laten terugkeren, zodat cliënten niet alleen beter kunnen omgaan met klachten, maar ook daadwerkelijk vooruitgang ervaren in hun dagelijkse functioneren, gezondheidsvaardigheden en zelfregulatie. Bronnen Engel, G.L.. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science. 1977 Apr 8;196(4286):129-36. Deary, V., Chalder, T., & Sharpe, M. (2007). The cognitive behavioural model of medically unexplained symptoms. Clinical Psychology Review, 27(7), 781–797. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change. Guilford Press. Henningsen, P., Zipfel, S., & Sattel, H. (2018). Management of functional somatic syndromes and bodily distress. The Lancet Psychiatry, 5(6), 507–515. Huber, M., Knottnerus, J. A., Green, L., et al. (2011). How should we define health? BMJ, 343, d4163. Huber, M., van Vliet, M., Giezenberg, M., et al. (2016). Towards a patient-centred operationalisation of the new dynamic concept of health. BMJ Open, 6(1). Keyes, C. L. M. (2005). Mental illness and/or mental health? Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(3), 539–548. Keyes, C. L. M. (2007). Promoting and protecting mental health as flourishing. American Psychologist, 62(2), 95–108. Richtlijn Somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis (2026, conceptversie). Zorgstandaard Functioneel Neurologische Symptoomstoornis (2026). Leidraad Organisatie en werkwijze zorg voor patiënten met chronische pijn (2026). KNGF-standpunt fysiotherapie bij patiënten met pijn (KNGF, 2022) KNGF-standaard Beweeginterventie chronische pijn (KNGF-standaard, 2015)
4
5
Aanzet tot integratie met het BPS-model Mentaal Beter Vitaalpunt biedt gespecialiseerde, integrale geestelijke gezondheidszorg voor cliënten met complexe psychische en psychosomatische problematiek. Vanuit een biopsychosociale visie combineren wij hoogwaardige psychologische zorg, psychosomatische expertise en multidisciplinaire samenwerking om duurzaam herstel, functioneren en eigen regie te versterken.
Van het medische model naar het biopsychosociale model: Ongeveer een halve eeuw geleden ontstond een tegenbeweging, mede gebaseerd op het biopsychosociale model (BPS-model) dat als noodzakelijk, nieuw medisch model voor de visie op gezondheid en gezondheidszorg geïntroduceerd door de arts G.L. Engel. (Science. 1977 Apr 8;196(4286):129-36. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine). Een nieuwe kijk op gezondheid en psychische klachten Het BPS-model is het dominante model geworden binnen de geestelijke gezondheidszorg. Het BPS-model gaat uit van een voortdurende, wederzijdse beïnvloeding van biologische, psychologische en sociale factoren. In de GGZ is het BPS-model relevanter gebleken dan het klassieke medische model, waarin een unidirectionele, lineaire relatie tussen oorzaak, daaropvolgende pathologische processen en uiteindelijk symptomen en/of ziektegebeurtenissen (zoals een hartinfarct of progressieve ziekte) vaak goede handvaten geeft. Echter, ook in de somatische gezondheidszorg kent het medische model vaak beperkingen, zo is duidelijk bij mensen met aanhoudende lichamelijke klachten, chronische lichamelijke ziekten, en/of onvoldoende klinisch, functioneel of persoonlijk herstel. Van verklaren naar integraal behandelen Toch is het gebruik van het BPS-model lange tijd beperkt gebleven tot het komen van een holistische beschrijvende of verklarende diagnose, maar minder als basis voor een integrale GGZ-behandeling waarbij ongunstige psychologische, biologische en/of sociale factoren echt in samenhang worden aangepakt. Het BPS-model komt regelmatig beperkt tot uiting in een enkel uit CGT bestaande therapie. De noodzaak van een nieuwe behandelbenadering Daarin lijkt de laatste jaren een kentering te zijn gestart. Dat hangt onder meer samen met de grenzen aan de effectiviteit en duurzaamheid van effecten van enkelvoudige GGZ bij een aanzienlijk deel van de cliënten. Ook is er een voortdurende toename van cliënten die hulp vanuit de GGZ nodig lijken te hebben, waarin sociale omgevingsfactoren, de persoonlijke leefomgeving en de persoonlijk leefstijl een belangrijke rol lijken te hebben.
6
Herstel gericht op duurzaam beter en veerkracht De behandeling richt zich niet uitsluitend op het verminderen van klachten, maar vooral op het versterken van functioneren, participatie, zelfregie en kwaliteit van leven.
EeN
Cliëntgericht en professioneel
Holistische integrale biopsychosociale benadering Psychische, lichamelijke en sociale factoren worden in samenhang onderzocht en behandeld, waarbij lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Passende, persoonsgerichte zorg De behandeling wordt afgestemd op de individuele situatie van de cliënt, waarbij de nadruk ligt op het verminderen van instandhoudende factoren en het versterken en benutten van herstelmogelijkheden.
Fundament onder de behandelvisie
7
Maatwerk
Functioneren
Positie van Mentaal Beter Vitaalpunt in de Group Positie van Mentaal Beter Vitaalpunt in de Group Mentaal Beter Vitaalpunt is een gespecialiseerd onderdeel van Mentaal Beter, een onderdeel van de Mental Care Group (MCG), die drie labels in de ambulante, gespecialiseerde GGZ omvat:
9
HSK Gericht op het bieden van effectieve, doelmatige, eerste-keus GGZ, primair in de vorm van cognitieve gedragstherapie (CGT), eventueel aangevuld met een trauma-gerelateerde interventie, voor de meest voorkomende psychische stoornissen (vooral de depressieve -, angst-, dwang-, trauma- of stressor-gerelateerde - of somatisch- symptoomstoornis), op indicatie aangevuld met medicatie. Op een beperkt aantal (expertise)vestigingen gericht op het bieden van specialistische zorg voor de functioneel- neurologische- symptoomstoornis (FNS), een dwangstoornis of een cluster C Persoonlijkheidsstoornis. Mentaal Beter Voor het grootste deel gericht op het bieden van GGZ voor de meest voorkomende psychische stoornissen, zoals bij HSK, aangevuld met persoonlijkheidsstoornissen (mits voldoende uitzicht op substantieel herstel binnen 1 jaar) en ontwikkelings-stoornissen (voor zover dit naar voren komt bij de zorg voor een depressieve -, angst-of trauma- of stressor-gerelateerde, dwang- of somatisch-symptoomstoornis). Mentaal Beter gebruikt meerdere behandelmethodes, zoals bijvoorbeeld CGT, EMDR, schematherapie, Acceptance en Commitment Therapy (ACT), oplossingsgerichte therapie, welke in meerdere vormen zoals individueel, groep, en/of e-health kunnen worden ingezet, op indicatie aangevuld met psychotrope medicatie. Mentaal Beter biedt geen (of nauwelijks) specialistische, lichaamsgerichte of psychosomatische GGZ. Mentaal Beter Vitaalpunt Voor een belangrijk deel gericht op cliënten met een psychische stoornis en co-morbiditeit in de zin van aanhoudende lichamelijke klachten, zoals bijvoorbeeld chronische pijn of vermoeidheid, functionele neurologische symptomen, of psychosomatische problematiek. Aanhoudende lichamelijke klachten komen ook vaak voort uit complexe psychische problematiek en/of hechtingsproblematiek, maar kunnen andersom ook leiden tot complexe psychische problematiek. Bij deze cliënten is sprake van complexe, aanhoudende problematiek, waarbij psychologische, gedragsmatige en lichamelijke factoren nauw met elkaar verweven zijn en aandacht vragen. Die integrale aandacht voor alle factoren, zowel individueel als in samenhang, uit het biopsychosociale model (en het SCEGS-gevolgenmodel) is altijd deel van de diagnostische (intake)fase én - als een integrale behandelaanpak geïndiceerd lijkt - ook in de behandelfase, op indicatie inclusief medicatie. Daarnaast worden ook cliënten met andere GGZ-problematiek onderzocht en, indien aangewezen, enkelvoudig of beperkt integraal behandeld. Cliënten met een enkelvoudige behandelvraag kunnen (mede afhankelijk van de lokale situatie) ook doorverwezen worden naar een vestiging van HSK of Mentaal Beter. Elk van de drie labels vormt een belangrijke schakel binnen het zorgcontinuüm van de Mental Care Group.
8
10
Herstel als versterking van veerkracht en eigen regie
Binnen Mentaal Beter Vitaalpunt wordt herstel daarom gezien als een proces waarin cliënten onder meer leren: anders om te gaan met psychische klachten anders om te gaan met lichamelijke signalen, zeker als deze kunnen wijzen op oplopende spanningen, negatieve emoties, of weglekken van energie disfunctionele verkwisting van energie, aandacht en/of tijd te beperken de balans te herstellen tussen (positieve) belasting en adequaat herstel meer regie te ervaren over gedrag en dagelijks functioneren opnieuw richting te geven aan hun leven op basis van persoonlijke waarden
11
12
13
14
15
16
17
mentalcaregroup.nl/contact
Onze visie Het is onze visie om de beste en meest toonaangevende zorgverlener in mentale gezondheid te zijn, die doelgerichte versterking, preventie en behandelingen biedt in de verschillende fases van het leven. Ons netwerk van praktijken Een landelijk netwerk van meer dan 2.000 professionals op meer dan 150 locaties in Nederland. Wij behandelen jaarlijks ruim 80.000 cliënten, waarvan 55% volwassenen en 45% kinderen. Sinds de oprichting, richten wij ons op de meest voorkomende psychische aandoeningen en zijn actief op het gebied van leerproblematiek. Mental Care Group HSK, Mentaal Beter, Opdidakt en RID Taal Rekenen zijn allemaal onderdeel van Mental Care Group. Met meer dan 2000 medewerkers door het land zetten wij ons iedere dag in om de beste zorg te bieden aan onze cliënten, van jong tot oud en van Groningen tot Maastricht. Het is ons doel om mensen te helpen met het aanpakken van mentale uitdagingen. Wij leren van en met elkaar, versterken elkaar waar mogelijk en maken het verschil waar nodig. Samen staan wij sterk voor een mentaal gezond, vitaal en veerkrachtig Nederland.
Mental Care Group Dat zijn wij!
www.mentalcaregroup.nl
Contact